Voorspel de dynamiek
Rake Vragen: de praktijkschool voor systemisch werken
Systeemwiel
Leer de patronen herkennen.
Het systeemwiel is ontwikkeld door Siets Bakker. Omdat elk systeem uniek is, maar tegelijkertijd patronen volgt die je kunt herkennen. Want hoe krijg je grip op de dynamieken in een organisatie, zonder dat je eerst jarenlang hoeft te studeren?
Siets Bakker: “Ik ontdekte dat je met drie dimensies al heel veel kunt zeggen over hoe een systeem werkt. Welke sociale structuur er is, waar het systeem aan bijdraagt in de maatschappij, en vooral: hoe geld binnenkomt. Drie draaibare ringen, drie keuzes maken. En dan kun je orakelen over wat je mag verwachten.”
Scroll naar beneden om te lezen hoe je het systeemwiel kunt gebruiken.
Structuren in het systeemwiel
De drie ringen
De buitenste ring: sociale structuur
Doet het ertoe wie je bent in dit systeem? Is er verschil in sociale klasse, achtergrond of positie? In sommige systemen maakt het uit of je bij de ’top’ hoort of bij de mensen die geholpen worden. In andere systemen doet dat er helemaal niet toe.
De middelste ring: bijdrage aan de maatschappij
Een gezond systeem dient altijd iets groters dan zichzelf. Waar draagt dit systeem aan bij? Kies uit: zorg, onderwijs & welzijn, primaire levensbehoeften, overheid, bedrijfsleven, of infrabouw. Bijna alle systemen in Nederland passen in een van deze categorieën.
De binnenste ring: hoe geld het systeem instroomt
Dit is de ring waar bijna niemand over nadenkt, maar die enorm veel invloed heeft. De manier waarop geld een systeem instroomt, bepaalt voor een groot deel wat er wel en niet kan gebeuren.
- Subsidie = Voorwaardelijk geld. De gever bepaalt wat je ermee mag doen.
- Ondernemerschap = Voelt alsof je het zelf verdiend hebt. Jij bent de baas.
- Verzekeraar = Geld via juristen. Gaat over risico, niet over waarde.
- Belasting = Theoretisch oneindig. Andere urgentie dan ondernemersgeld.
- Erfenis = Al een keer ontvangen in een familie. Ander soort vrijheid.
Voorbereiden
Methode 1
Gebruik deze methode als je iets moet voorbereiden. Bijvoorbeeld een vergadering. Of je leest een beleidsdocument en moet hier op reageren. Of je bereid een coachingsinterventie voor.
1. Zet het systeemwiel op de juiste vlakken: welk element uit het persoonlijke systeem is hier vooral aanwezig (groen)? Wat betekent dit systeem in het grotere systeem (geel)? En hoe stroomt geld het systeem in (oranje)? Waarschijnlijk is dit een combinatie die je al kent.
2. Noteer nu wat je kunt verwachten in een combinatie als dit over:
– waar moeilijk over gedaan wordt
– welke argumenten je in de strijd moet gooien om gelijk te krijgen
– wat gemakkelijk buiten beeld raak
Het is belangrijk dat je het opschrijft, dit is onderdeel van de methode.
3. Verander nu één element op het systeemwiel. Draai de groene schijf tot je willekeurig een ander element hebt. De twee andere elementen op geel en oranje blijven gelijk.
4. Noteer nu opnieuw wat je kunt verwachten, als de combinatie zo is.
5. Zet de groene schijf terug naar de oorspronkelijke positie en verander nu de gele schijf naar een willekeurig andere positie. Noteer de antwoorden op stap 2.
6. Doe nu hetzelfde maar dan voor de oranje schijf.
7. Je hebt nu 4 variaties. Gebruik de variaties als voeding en inspiratie op wat je gaat doen. Laat wat je gaat doen informeren door de variaties.
Orakelen
Methode 2
Neem een systeem in gedachten waar jij onderdeel van bent of waar je mee werkt. Bijvoorbeeld je werk, je team, een organisatie waar je opdrachten voor doet, of je eigen bedrijf.
- Stel het systeemwiel in. Draai de drie ringen naar de posities die het beste passen bij dit systeem. Neem de tijd om te voelen wat klopt.
- Zoek twee andere mensen om mee te orakelen. Jullie hoeven het systeem niet allemaal te kennen.
- Fantaseer samen. Als dit de instellingen zijn, wat zou je dan verwachten?
- Wat wordt er hier belangrijk gevonden?
- Wat definieert dit systeem als succes?
- Op basis waarvan hoor je er wel of niet bij?
- Wat vraagt het om in dit systeem te kunnen verblijven
- Welke risico’s zijn er dat dit systeem vastloopt?
Het is geen wetenschap.
Het is subjectief.
Het is fantasie.
Gebruik je brutaliteit om hardop te zeggen wat je vermoedt.
Je lichaam doet mee: waar je aandacht naartoe gaat, daar zit vaak een mooie ingang.
Persoonlijk
Methode 3
- Stel het wiel in voor twee of drie verschillende systemen waar je bij hoort. Bijvoorbeeld: je werk én je sportclub. Of: de organisatie van je opdrachtgever én je eigen bedrijf.
- Vergelijk de instellingen. Wat is hetzelfde? Wat is anders?
- Onderzoek de overgangen. Als jij van het ene systeem naar het andere gaat, wat verandert er dan in wat van jou gevraagd wordt? Wat werkt bij het ene systeem wel en bij het andere niet?
- Dit is interessant als je merkt dat je ergens moeite hebt. Misschien gedraag je je in het ene systeem zoals je dat gewend bent van het andere. Dat kost energie. Het systeemwiel maakt zichtbaar waarom.
